شعر و شاعری – صادق سرمد

شعر و شاعری
چند گوئی سرد شد بازار شعر و شاعری‏
طبع تو گرمی ندارد چیست جرم دیگری‏
هردکانی را مطاعی رایج است و کاسد است
‏ هرمتاعی کان نباشد باب طبع مشتری
‏ هرجدیدی لذتی دارد، حدیثی تازه کن‏
تا قبول طبع مردم افتد و لذت بری‏
دفتری نو باز کن در عشق و از دفتر بشوی
‏ داستان کهنۀ فرهاد و قیس عامری
چند گوئی از بت فرخار و ترک کاشغر
وز نگارین لعبت کشمیر و سرو کشمری‏
تا به کی وصف سر زلف خیالی نگار
وان همه تعریف و تشبیهات از معنی بری
‏ آفرین بر کلک نقاشی که بر دفتر کشد
صورت معشوق شاعر ازره صورتگری‏
جای قامت اصلۀ سروی و بر بالای ان‏
جای صورت جرم خورشید و جمال مشتری‏
دیدگان، دوزنگی بدمست و هریک را به دست‏
تیغ خونریزی، به جای ابروان خنجری‏
نقطه ای جای دهان یا چشمه ای کز سبز خط
خضر پل بسته است بر وی، چون سّد اسکندی‏
پشت لب هندو یی، افتاده به سجده، جای خال‏
زیر لب چاهی و در وی یوسفی بی‏ مشتری
‏ هم به جای زلف پرتابش درآویزد به هم‏
حلقه‏سان بر گرد سر، صد حلقه مار حمیری‏
یا کند گسترده دامی نقش و در هربند وی‏
صد هزاران مرغ دل‏ نالان ز بی‏ بال و پری
این‏چنین دلبر که وصفش را شنیدی بیش و کم‏
خود تو ده انصاف و از روی خرد کن داوری
‏ عاشق برگشته طالع را چه حالت رو کند
گر به پیش چشمش آید در مقام دلبری‏
کاش خودبینی شبی در خواب محبه یی‏چنین‏
وحشتت گیرد گریبان و ز خواب خوش پری
‏ تا ملامت گوی خود گردی وزین پس نشمری
‏ غول بی‏شاخ و دمی را حور و غلمان و پری
آرزوی شهرتت گر هست فکری بکر کن‏
ورنه بی‏نام و نشانی تا به تقلید اندری
‏ شاعر امروز را اندیشه ای باید جدا
چند حل و عقد فکر فرخی و عنصری‏
خدمت پیر مغان مخصوص حافظ بود و بس‏
هرگز از امت نیاید معجز پیغمبری‏
تو نوای بار بد نشنیده چون وصفش کنی‏
تو نکیسا را ندیده چون ز چنگش مخبری
‏ لیلی اندر حق مجنون چون تو بی تابی نکرد
تو همانا دایۀ دلسوزتر از مادری‏
نان به نرخ روز خوردن زان مثل شد در جهان‏
تا به چشم وقت بر اطوار گیتی بنگری
«کل یوم کان فی شان» برهان من است‏
خواهی اش قول خدا یا قول احمد بشمری
خودرو و طیاره چون امروز مرکوب تواند
گر تو بر اشتر شوی خود اشترت گوید خری‏
لفظ را باید فدای معنی و مقصود کرد
نی فدای لفظ کردن معنی از بی‏مشعری‏
آبروئی گر ندارد شعر تو ننک تو باد
لیک ننک ماست گر رفت آبروی شاعری‏
با تکلف گر توان رایج نمودن نقد شعر
بیوه هم دختر تواند شد به عشوۀ دختری‏
تا نپندارند نادانان که چون گولان مرا
انقلاب لفظ مقصود است در نظم دری‏
تازه کن مطلع به فکری تازه، تا ثابت شود
فرق دارد عصر (سرمد) با زمان انوری
مرد دانا کار گیتی را نگیرد سرسری‏
سرفرازی بایدت می باید از سر بگذری‏
سخت‏جانی باید اندر زیر بار حادثات‏
با حوادث بر نیاید سستی و تن‏پروری‏
نه زمین‏لرزان شود نه آسمان آاید به زیر
گر تو اندر زیر بار ظلم ظالم خون‏گری
‏ آینۀ صافی گردون هم نگیرد تیرگی‏
ور بپیچد دود آهت تا ثریا از ثری‏
هیچ ظالم ز آه مظلومان نشد بی‏خانمان‏
جز به کام دل به سر شد نوبتش در خودسری‏
در طبیعت آری آئین مکافات است، لیک‏
تا برآرد دست تو بی‏ پا ز جور جابری‏
مرغ حق شب تا سحر حق‏حق زد و یا هو کشید
باز بازش صبحدم خون ریخت از مستکبری‏
در قبال زورمندان زورمندی لازم است‏
ورنه طعمۀ اقویا گردی به جرم لاغری
‏ با بدان گر نیکوئی کردی به پاداش بدی‏
با نکویان چون کنی؟ اوخ از این بیع و شری‏
سروری جو تا نگیرد خواجه‏ات در بندگی‏
برتری جو تا نجوید بر تو ناکس برتری‏
خون دل باید خوری چو ن غنچه در راه کمال‏
تا شکفته روی گردی همچو گلبرک تری‏
سرو را آزادگی از دولت سرسبزی است‏
نز تهی‏دستی که آرد زردروئی بی‏بری‏
چرخ همت هرکه چنبر کرد در راه طلب‏
می‏ننالد هیچگاه از جور چرخ چنبری‏
«لیس للانسان الا ما سعی» گفتند از ان‏
تا تو نان در سایۀ سعی و ثبات خود خوری
چون ملخ منشین پس زانو، چو موران پای کوب‏
تا به دست آید ترا هرچیز کانرا در خوری‏
ناخدای کشتی عمر تو، خود هستی و نیست‏
آسمان را بادبانی، خاصیت یا لنگری‏
اختران هم چون زمین سرگشته‏اند اندر هوا
تو چه می خواهی ز جرم مشتری نیک‏اختری‏
کی شود شمشیر آتشبار و تیغ آبدار
گر نماند آهن اندر کورۀ آهنگری‏
من ندانم از کجائی و کجا خواهی شدن‏
اینقدر دانم که میبایست راهی بسپری‏
و اندرین ره هرکه او پوید نکو، جوید نکو
تا نکو یابی همی باید که نیکو ره بری‏
گر نکوکاری نکو گویند از فعلت کسان‏
وین بدان ماند که تو اندر بهشت کوثری
‏ ور بداندیشی بداندیشی فروزد آتشی‏
در درون تو که گوئی در درون آذری
‏ هم از آن گفتند دنیا آخرت را مزرعه است‏
تا فشانی تخم نیکی و به زشتی ننگری‏
آدمی را از بهائم فرق عقل و دانش است‏
ورنه تو در خواب و خور هم رتبۀ گاو و خری
‏ نی خطا گفتم گر از دوش کسان، در زندگی‏
بر نگیری بار زحمت، از بهائم کمتری‏
داستان جنت و دوزخ گر آن باشد که شیخ‏
با من و تو گفت و میگوید زهی خوش‏باوری‏
دین زاهد گر همه مکر است و تزویر و ریا
دین ما سعی است و بی‏آزاری و دانشوری‏
عاشقان آمیزگار و زاهدان پرهیزکار
تا کدامین راست در ایمان نفاق و کافری‏
حبذا عاشق که در آئین وی هم رتبه‏اند
گبر و ترسا و مسلمان و جهود خیبری‏
کور را باید عصاکش تا قدم برجا نهد
ما که بینائیم خود دانیم رسم رهبری‏
کارفرمای خرد شو ورنه هر نابخردی‏
بر تو است چون بستی میان چاکری‏
سامری گر حجت پیغمبری گوساله داشت‏
عیب گوساله‏پرستان دان نه عیب سامری‏
بیش از این گفتن چه حاصل با تو در کار جهان‏
من به فکر دیگر و تو در خیال دیگری‏
اندرین روز غم کاینگونه شعرت دلکشست‏
روز شادی چون کنی در کار دانش گستری
‏ افسر استادی ات دوران اگر بر سر زند
بس بجا باشد که شاگرد وحید و افسری
****
وحید = وحید دستگردی افسر = شاهزاده محمدهاشم میرزا متخلص به افسر ( ۱۲۵۳ – ۱۳۱۹ شمسی) دو تن از استادان سرمد هستند
:: ADVERTISEMENTS ::
Share:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.