در وصف خزان و مدح احمدبن عبدالصمد وزیر سلطان مسعود – منوچهری دامغانی

در وصف خزان و مدح احمدبن عبدالصمد وزیر سلطان مسعود
الــمــنــت لــلــه کــه ایــن مــاه خـــزانــســـت
مـــــاه شـــــدن و آمـــــدن راه رزانــــســـــت
از بــســکــه دریـن راه رز انــگــور کــشــانــنــد
ایـن راه رز ایـدون چــو ره کــاهـکـشــانـســت
چــون قــوس قــزح بــرگ رزان رنـگــبــر نـگــنـد
در قــوس قــزح خــوشــه انـگـور گـمـانـســت
آبــی چــو یـکـی کـیـسـگـکـی از خـز زردسـت
در کـیـسـه یـکـی بــیـضـه کـافـور کـلـانـسـت
وانـــدر دل آن بــــیـــضـــه کـــافـــور ریـــاحـــی
ده نـافــه و ده نـافــگـک مـشــک نـهـانـســت
وان ســیــب بـــکــردار یــکــی مــردم بــیــمــار
کـز جــمـلـه اعـضـا و تــن او را دو رخــانـسـت
یک نیمـه رخـش زرد و دگـر نیمـه رخـش سـرخ
ایــن را هــیــجـــان دم و آن را یــرقــانــســـت
وان نــار هـمــیـدون بــه زنـی حــامــلــه مــانـد
وانـدر شـکـم حـامـلـه مـشـتـی پـسـرانسـت
تــا مــی نــزنــی بــر ز مــیـش، بــچــه نــزایــد
چـون زاد بـچـه، زادن و خـوردنش همـانـسـت
مــادر، بــچــه ای، یــا دو بــچــه زایـد یــا ســه
ویـن نـار چــرا مـادر ســیـصـد بــچــگـانـســت
مــادر بـــچـــه را تـــا ز شـــکــم نــارد بـــیــرون
بـسـتـر نـکـنـد، وین نـه نهانـسـت عـیانـسـت
انـدر شـکـم او خـود بــچـه را بــسـتــرکـی زرد
کـرده سـت و بـدو در ز سـر بـچـه نشـانسـت
اکـــنــون صـــفـــت بـــچـــه انــگــور بـــگــویــم
کـاین هـر صـفـتـی در صـفـت او هـذیـانـسـت
انــگــور بـــکــردار زنــی غــالــیــه رنــگــســـت
و او را شـکـمی همچـو یکـی غـالیه دانسـت
اندر شـکمش هسـت یکی جـان و سـه تـا دل
وین هر سه دل او را ز سه پـاره ستخوانست
گــویــنــد کــه حــیـوان را جــان بــاشــد در دل
و او را سـتـخـوانی دل وجـانسـت و روانسـت
جـان را نـشـنیدم کـه بـود رنـگ، ولـی جـانـش
همـرنگ یکـی لـالـه کـه در لـالـه سـتـانسـت
جــان را نـبــود بــوی خــوش و بــوی خــوش او
چـون بـوی خـوش غـالـیه و عـنـبـر و بـانسـت
انگور سیاهست و چوماهست و عجب نیست
زیـرا کــه ســیـاهـی صــفــت مـاه روانـســت
عیبیش جز این نیست که آبـستن گشته ست
او نــوز یـکــی دخــتــرکــی تــاز جــوانــســت
بـی شـوی شـد آبـسـتـن، چـون مـریم عـمران
وین قصه بـسی طرفه تـر و خوشتـر از آنست
زیـرا کـه گـر آبــســتــن مـریـم بــه دهـان شـد
این دخـتـر رز را، نـه لـبـسـت و نه دهانـسـت
آبــســتــنـی دخــتــر عـمـران بــه پــســر بــود
آبــســتــنـی دخــتــر انـگــور بــه جــانــســت
آن روح خــداونــد هـمــه خــلــق جــهــان بــود
ویـن راح خــداونـد هـمـه خــلـق جــهـانـسـت
گـر قـصـد جـهـودان بــد در کـشـتــن عـیـسـی
در کـشـتـن این، قـصـد همـه اهل قـرانـسـت
آن را بــگـرفـتــنـد و کـشـیـدنـد و بــکـشــتــنـد
وین را بکشند و بکشند، این به چه سانست
آن، زنــده یــکــی را و دو را کــرد بــه مــعــجــز
ویـن، زنـده گـر جـان هـمـه خـلـق زمـانـسـت
نـاکـشــتــه کـشــتــه صــفـت روح قـدس بــود
نـاکـشـتـه کـشـتـه صـفـت ایـن حـیـوانـسـت
آن را، نـگــر از کــشــتــن آنـهـا چــه زیـان بــود
این را، نـگـر از کـشـتـن اینـهـا چـه زیـانـسـت
آن را، پــس سـخـتــی ز هـمـه رنـج امـان بــود
وین را، پـس سـخـتـی ز همـه رنج امـانسـت
آن را بـه سـمـاوات مـکـان گـشـت و مـر ایـن را
بــر دســت امـیـران و وزیـرانـش مـکــانـســت
چـون دسـت وزیـر مـلـک شـرق کـه دسـتــش
از بـاده گـران نیسـت، کـه از جـود گـرانـسـت
شــمـس الـوزرا احــمـد عــبــدالــصــمـد آنـکــو
شمس الوزرا نیسـت که شمس الثـقلانست
آن پـــیــشـــرو پـــیــشـــروان هــمــه عـــالـــم
چـون پـیـشـرو نـیـزه خـطـی کـه سـنـانـسـت
مـهـتـر ز همـه خـلـق جـهـان او بـه دو کـوچـک
مهتر بـه دو کوچک، بـه دلست و به زبـانست
درانـــه و دوزان بـــه ســـر کـــلـــک نـــیــابـــی
درانـه و دوزان بــه ســر کــلـک و بــنـانـســت
انـدر کـرمـش، هـر چـه گـمـان بـود یـقـین شـد
واندر نسـبـش، هر چـه یقـین بـود گـمانسـت
خـردش نگـرش نیسـت، کـه خـردک نگرشـنی
در کـار بــزرگـان هـمـه ذلـسـت و هـوانـسـت
دیــنـــار دهــد، نـــام نـــکـــو بـــاز ســـتـــانـــد
دانـد کــه عــلــی حــال زمــانـه گــذرانـســت
مــرحــاشــیــه شــاه جـــهــان را و حــشــم را
هم مـال دهنده سـت و هم مال سـتـانسـت
زیـرا کـه ولـایـت چـو تــنـی هـسـت و درآن تـن
ایـن حــاشـیـه شـاه رگـسـت و شـریـانـسـت
دسـتــور طـبــیـبــسـت کـه بــشـنـاسـد رگ را
چون بـا ضربـان بـاشد و چون بـی ضربـانست
چــون بـــا ضــربــانــســت کــنــد قــوت او کــم
ورکـم نـکـنـد، بــیـم خـنـاق از هـیـجــانـسـت
چــون بــی ضــربــان بــاشــد، نـیـرو دهـد او را
ورنــه دل مــلــکــت را بـــیــم یــرقــانــســـت
ایــن کــار وزارت کــه هــمــی رانــد خـــواجـــه
نـه کــار فــلــان بــن فــلـان بــن فــلـانـســت
بـود آن همـگـان را غـرض و مـصـلـحـت خـویش
ایـن را غـرض و مـصـلـحـت شـاه جـهـانـسـت
هــرگــز نــدهــد خــردمــنــش را بـــر خــود راه
کـز خـردمـنـش مـحـتــشـمـانـرا حـدثـانـسـت
از پـــشــه عــنــا و الــم پـــیــل بـــزرگــســـت
وز مــور، فــســاد بــچــه شــیــر ژیــانــســت
خـــســرو تـــنــه مــلــک بـــود او دلــه مــلــک
مـلـکـت چـو قـرآن، او چـو مـعـانی قـرانـسـت
مـلـکــت چــو چــراگـاه و رعــیـت رمـه بــاشــد
جـلـاب بــود خـسـرو و دسـتــور شـبــانـسـت
لشـکـر چـو سـگـان رمه و دشـمن چـون گـرگ
وین کـار سـگ و گـرگ و رمه بـا رمه بـانسـت
مــا را رمــه بــانـیـســت نـه زو در رمـه آشــوب
نه ایمن ازو گرگ و نه سـگ زو بـه فـغـانسـت
هـرگـز نـکـنـد بــا ضــعــفــا ســخــت کــمـانـی
بـا آنکـه بـدانـدیش بـود، سـخـت کـمـانـسـت
تــا بــر بــم و بــر زیـر نــوای گــل نـوش اســت
تــا بـــر گــل بــربـــار خــروش ورشــانــســت
عــمــر و مـن او را نـه قــیـاس و نـه کــران بــاد
چـون فضل و منش را نه قیاس و نه کرانسـت
بــادا بــه بــهـار انــدر چــنـدانـکــه بــهـارســت
بــادا بــه خــزان انـدر چــنـدانـکـه خــزانـسـت
:: ADVERTISEMENTS ::

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these <abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

shares